Polska scena naukowa przeżywa w ostatnich latach dynamiczną transformację, która sięga znacznie ponad mury konwencjonalnych uniwersytetów. Wzrost nakładów na pracę badawczo-rozwojową, wynoszący teraz około 1,5 procent produktu krajowego brutto, tworzy przestrzeń dla śmiałych hipotez i międzydziedzinowych projektów. Od laboratoriów kwantowych na południu kraju po centra biotechnologiczne w centralnej Polsce – naukowcy codziennie dowodzą, że innowacja nie jest zarezerwowana jedynie dla najbogatszych gospodarek świata. W tym artykule analizujemy historiom modyfikującym krajobraz wiedzy, dostarczamy użytecznych wskazówek związanych z organizowania kariery badawczej oraz oceniamy najświeższe aktualizacje ze świata polskiej nauki, ukazując, jak przekładają się one na powszednie życie obywateli.
Nowe Oblicza Polskich Laboratoriów
Zaplecze badawcze w Polsce przetrwała w ciągu ostatniej dekady transformację, która wyraźnie zwiększyła potencjał badawczy rodzimych zespołów. Nakłady współfinansowane ze środków unijnych umożliwiły do doposażenia placówek w sprzęt, który jeszcze niedawno dostępny był wyłącznie w ograniczonym gronie ośrodków zachodnioeuropejskich. Przykładem jest Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów w Warszawie, gdzie cyklotron produkuje wiązki konieczne nie tylko fizykom jądrowym, ale również specjalistom od radioterapii nowotworowej i inżynierii materiałowej. Znakomita precyzja tych urządzeń umożliwia na testy nad nowymi izotopami wykorzystywanymi w diagnostyce medycznej.
Równolegle postępują centra badawcze nastawione na nauki przyrodnicze i inżynierię środowiska. W Małopolsce tworzą się zaawansowane stacje terenowe kontrolujące jakość powietrza z wykorzystaniem algorytmów sztucznej inteligencji, które są w stanie prognozować epizody smogowe z dwudniowym wyprzedzeniem. Tego typu infrastruktura zmienia filozofię prowadzenia badań – w miejsce wyłącznie przetwarzać dane historyczne, polskie zespoły coraz śmielej wchodzą w sferę modelowania predykcyjnego. Młodzi naukowcy mają tu kontakt ze środowiskiem pracy nieodbiegającym poziomem od placówek w Szwajcarii czy Holandii.
Istotna pozostaje kwestia otwartego dostępu do tej infrastruktury. Wzrastająca liczba jednostek udostępnia swoje zasoby komercyjnym startupom oraz małym firmom technologicznym w ramach programów bonów na innowacje. Dzięki temu rozwiązaniu nowoczesny mikroskop krioelektronowy czy komora bezechowa pracują na rzecz transferu technologii do przemysłu. Taka współpraca między nauką a biznesem kształtuje realną wartość dodaną dla polskiej gospodarki, udowadniając, że laboratorium może być równie kluczowym elementem ekosystemu innowacji co dział badawczo-rozwojowy dużej korporacji.
Popularyzacja Wiedzy i Komunikacja Publiczna
Imprezy i media społecznościowe
Wyruszenie z przekazem naukowym poza mury akademii stało się w Polsce nie tylko misją, ale i koniecznością grantodawców, którzy w formularzach ocennych nagradzają projekty posiadające solidny plan upowszechniania. Festiwale nauki odbywające się w dużych miastach, takich jak Warszawa, Kraków czy Poznań, gromadzą dziesiątki tysięcy uczestników, pokazując, że jest społeczny głód rzetelnej wiedzy podanej w atrakcyjnej formie. Podczas tych wydarzeń naukowcy uczą się tłumaczyć skomplikowane modele fizyczne za pomocą prostych eksperymentów z użyciem kuchennych składników.
Media społecznościowe okazały się potężnym kanałem dotarcia, gdzie polscy popularyzatorzy z powodzeniem radzą sobie z falami dezinformacji. Profile takie jak „Nauka. To lubię” czy aktywność ekspertów w serwisie YouTube wskazują, że da się mówić o termodynamice czy genetyce w sposób skuteczny konkurujący o uwagę z treściami rozrywkowymi. Kluczowa jest tu strategia narracyjna polegająca na zadawaniu prowokacyjnych pytań i stopniowym odkrywaniu odpowiedzi. Coraz więcej instytutów badawczych angażuje wyspecjalizowanych rzeczników prasowych, którzy czuwają o to, aby rezultaty badań nie były przedstawiane w mediach w sposób sensacyjny.
Komunikacja kryzysowa i przeciwdziałanie dezinformacji
W praktyce komunikacyjnej ogromną rolę spełnia umiejętność radzenia sobie z krytyką i hejtem, który często uderza badaczy wypowiadających się na tematy kontrowersyjne, takie jak zmiana klimatu czy szczepienia ochronne. Szkolenia z komunikacji kryzysowej przygotowywane przez Polską Akademię Nauk szkolą naukowców, jak zachować spokój w obliczu ataków ad personam i jak odróżniać merytoryczną krytykę od trollingu. Odbudowa zaufania do eksperckości po okresie pandemii jest procesem żmudnym, ale niezbędnym, aby głos racjonalny nie został zagłuszony przez teorie spiskowe krążące w przestrzeni cyfrowej.
Strategie Finansowania Projektów Badań
Narodowe Centrum Nauki i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Zdobywanie środków na badania jest jedną z najważniejszych umiejętności obecnego naukowca w Polsce. System grantowy bazuje na kilku filarach, z których kluczowymi są Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. O ile NCN skupia się na badaniach podstawowych, rozpatrując projekty w szczególności przez punkt widzenia doskonałości naukowej i innowacyjnej hipotezy, o tyle NCBR podkreśla na użyteczność i możliwość wdrożenia. Pojęcie tej różnicy jest niezbędne przy planowaniu kariery; przedłożenie wniosku o badania fundamentalne do agencji spodziewającej się prototypu skutkuje zazwyczaj negatywną oceną już na etapie oceny formalnej.
Dotacje Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych
Obok klasycznych grantów krajowych, zyskują na popularności instrumenty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych, między innymi prestiżowe granty Starting Grant i Consolidator Grant. Polscy badacze zanotowali w tych konkursach systematyczny wzrost skuteczności, co wiąże się z poprawą jakości warsztatu pisania wniosków oraz pomocą oferowanym przez biura projektów na czołowych uczelniach. Przygotowanie konkurencyjnego wniosku do ERC jednak wymaga zupełnie innej narracji niż w przypadku standardowego grantu NCN. Trzeba przekonać panel interdyscyplinarny do tego, że dany problem naukowy ma rewolucyjny charakter i może zmienić paradygmat obowiązujący w całej dyscyplinie.
Użytecznym aspektem finansowania, który często jest niedoceniany początkujących kierowników projektów, jest poprawna konstrukcja kosztorysu. Przepisy dotyczące kwalifikowalności kosztów w programach ramowych Unii Europejskiej są bardzo restrykcyjne. Wydatki na podróże, zakup drobnej aparatury czy wynagrodzenia dodatkowe muszą być szczegółowo uzasadnione już w momencie składania wniosku. Poniżej omówiono kluczowe elementy dobrego kosztorysu:
- Dokładne uzasadnienie poszczególnej pozycji wydatku z odniesieniem do harmonogramu prac
- Rzetelna wycena stawek rynkowych dla zamierzonych zakupów aparatury
- Wyraźnie zdefiniowane koszty pośrednie spójne z regulaminem instytucji
- Zapas budżetowa na niespodziewane wydatki w granicach dopuszczalnych przez grantodawcę
- Dokumentacja potwierdzająca kwalifikowalność kosztów osobowych
Zdecydowanie częściej uczelnie w Polsce organizują specjalistyczne szkolenia z zarządzania finansami grantowymi, co znacząco zmniejsza ryzyko popełnienia błędów podczas późniejszych kontroli. Kompetencja sprawnego rozliczania projektu bywa zatem nie mniej ważna od talentu do formułowania hipotez badawczych.
Analizy Jakościowe i Ilościowe w polskiej perspektywie
Decyzja pomiędzy strategią jakościową a ilościową oddziałuje na cały proces badawczy, od postawienia pytania po sposób wyciągania wniosków. W polskim środowisku naukowym widać wyraźną polaryzację: nauki społeczne na wielu szkołach wyższych stawiają na sondaże reprezentatywne i zaawansowaną ekonometrię, podczas gdy dynamicznie rozwijające się studia kulturowe preferują rozmowy jakościowe i badanie dyskursu. Trudność powstaje, gdy recenzenci przywiązani wyłącznie do jednego paradygmatu oceniają badania z innego podejścia, uznając małą próbę badawczą za defekt, a nie za celowy zabieg metodologiczny.
Praktyczną poradą dla analityków funkcjonujących w tym trudnym środowisku jest stosowanie triangulacji, czyli integrowania różnych metod w celu zwiększenia wiarygodności rezultatów. Ilustracją może być program ewaluacyjny polityki społecznej, w którym dane liczbowe z Głównego Urzędu Statystycznego ilustrują rozmiar problemu, a rozmowy z odbiorcami programów pokazują mechanizmy stojące za suchymi liczbami. Skuteczne zastosowanie programów do analizy danych jakościowych, takich jak NVivo czy MAXQDA, pozwala na metodyczne kodowanie wywiadów i identyfikowanie prawidłowości, które umykają przy powierzchownym czytaniu.
Trzeba mieć na uwadze, że w Polsce specyfika prowadzenia badań ankietowych ulega przekształceniu pod naciskiem znużenia uczestników. Malejący wskaźnik odpowiedzi w konwencjonalnych sondażach telefonicznych zmusza na naukowcach testowanie metod samodzielnego wywiadu online oraz z użyciem danych wtórnych z portali społecznościowych. Badanie nastrojów na portalu X stanowi tu uprawnionym narzędziem dodatkowym, chociaż wymaga ostrożności w generalizowaniu wyników na wszystkich obywateli. Sednem pozostaje jawne przedstawianie mankamentów, które zabezpiecza naukowca przed oskarżeniem o nadinterpretację.
Cyfrowe Narzędzia Badacza
Bibliografia i chmura obliczeniowa
Nowoczesny warsztat naukowca w Polsce nie może działać bez znajomości w korzystaniu z nowoczesnych narzędzi cyfrowych, które radykalnie zmniejszają czas potrzebny na analizę danych. Platformy do zarządzania bibliografią, takie jak Zotero czy Mendeley, dawno przestały jedynie magazynem cytowań, a zmieniły się w społeczności społecznościowe, w których można monitorować najnowsze preprintsy wydawane w repozytoriach. Umiejętność automatyzacji przeglądów systematycznych dzięki skryptom w Pythonie wyróżnia dziś grupy badawcze działające szybko od tych, które giną w nadmiarze informacji.
Przechodzenie na chmurę obliczeniową to kolejny trend, który w Polsce znacząco zyskał na dynamice po uruchomieniu krajowych centrów danych odpowiadających z wymogami bezpieczeństwa obróbki wrażliwych informacji medycznych. Zamiast czekać tygodniami na możliwość korzystania do uczelnianego klastra obliczeniowego, badacz może dynamicznie alokować wirtualne maszyny do szkolenia modeli głębokiego uczenia. Systemy takie dają możliwość na realizację badań replikowalnych, gdzie całe środowisko programistyczne jest zapisane w kontenerze Dockera, co jest bardzo zalecane przez recenzentów wiodących czasopism.
Bezpieczeństwo cyfrowe w projektach badawczych
Nie można zignorować kwestii cyfrowego bezpieczeństwa w kontekście badań nad technologiami podwójnego zastosowania. Zespoły zajmujące się nad kryptografią kwantową czy zaawansowanymi materiałami muszą stosować się do restrykcyjnych protokołów dotyczących przechowywania i przesyłania danych. Polska sieć NASK intensywnie współdziała tu z jednostkami akademickimi, oferując audyty bezpieczeństwa i szyfrowane kanały komunikacji. Kształtowanie świadomości w tym zakresie jest istotne, gdyż wyciek danych z badań podstawowych może mieć znaczące implikacje dla przewagi konkurencyjnej krajowego przemysłu oraz bezpieczeństwa narodowego.
Trudności Współpracy Interdyscyplinarnej
Najwybitniej przełomowe odkrycia w polskiej nauce powstają często na styku dziedzin, jednak wdrażanie projektów interdyscyplinarnych wiąże się z specyficzne problemy organizacyjne. Barierą jest nie tylko odmienny język metodologiczny, ale także odmienna kultura publikacyjna. Przedstawiciel nauk humanistycznych przyzwyczajony do monografii i długiego cyklu wydawniczego może napotykać trudności z komunikacją z informatykiem, którego praca opiera się na szybkim publikowaniu referatów konferencyjnych indeksowanych w Web of Science. Wypracowanie wspólnego słownika i realistycznego harmonogramu prac wymaga od kierownika projektu wyjątkowych zdolności mediacyjnych.
Kwestia podziału środków i autorstwa publikacji może być źródłem napięć trudniejszych niż sam problem badawczy. W zespołach łączących nauki ścisłe ze społecznymi wymagane jest precyzyjne zdefiniowanie, jakie dane są zbierane za pomocą algorytmów, a jakie pochodzą z badań jakościowych, i jak te składniki mają być zintegrowane. Finansowanie takich hybrydowych projektów staje się łatwiejsze dzięki dedykowanym konkursom, jak choćby programy z obszaru humanistyki cyfrowej, gdzie analiza tekstów literackich wspomagana bywa uczeniem maszynowym. Tego typu projekty wymagają od uczestników wyjścia ze swojej strefy komfortu.
Sukces w tym obszarze zależy od dostępem do platform integracji danych. W Polsce powstają obecnie laboratoria living lab, gdzie inżynierowie i socjologowie wspólnie testują rozwiązania smart city w warunkach rzeczywistych. Mieszkańcy wybranych osiedli stają się współbadaczami, przekazując informacji zwrotnych na temat zużycia energii czy jakości życia. Taki model badań, mocno zakorzeniony w paradygmacie partycypacyjnym, daje możliwość pokonywać schematy myślowe i wypracowywać innowacje, które są nie tylko technicznie sprawne, ale także akceptowalne społecznie.
Dylematów Etyczne we Współczesnych Badaniach Naukowych
Rozwój naukowy w zakresach takich jak biotechnologia i sztuczna inteligencja stale wyprzedza regulacje prawne, ukazując polskich badaczy przed złożonymi wyzwaniami natury moralnej. Komisje bioetyczne funkcjonujące przy uczelniach medycznych i uniwersytetach oceniają wnioski nie jedynie pod kątem zgodności z procedurami, ale także w kontekście ewentualnych długofalowych skutków społecznych. Kwestią staje się definicja świadomej zgody w dobie badań genetycznych na dużą skalę. Sprawa odpowiedzialności za tak zwane wyniki wtórne jest w Polsce obiektem ożywionej debaty środowiskowej.
W dziedzinie uczenia maszynowego i analizy wielkich zbiorów danych kluczowego znaczenia nabiera problem stronniczości algorytmów. Polski rząd i instytucje finansujące badania częściej wymagają od zespołów deklaracji, że tworzone modele nie powinny dyskryminować żadnej grupy społecznej. Stworzenie sprawiedliwych algorytmów wspomagających rekrutację na uczelnie czy przyznawanie kredytów jest obecnie jednym z priorytetów badawczych w sieci Łukasiewicz. Realną trudnością jest tu jednak możliwość do reprezentatywnych danych treningowych, które mają odzwierciedlać złożoną strukturę demograficzną polskiego społeczeństwa.
Naukowcy powinni także radzić sobie z presją parametryzacji, która w skrajnych przypadkach doprowadza do patologii publikacyjnych. Fenomen dzielenia wyników na najmniejsze możliwe jednostki publikacyjne, znane jako salami slicing, oraz wybór mniej wymagających recenzentów to prawdziwe zagrożenia dla rzetelności naukowej. Środowisko akademickie w Polsce odpowiada na to na to promowaniem kultury otwartej nauki oraz prerejestracji badań, gdzie plan eksperymentu jest recenzowany przed jego wykonaniem. Rozwiązania te redukują pokusę naginania hipotez do uzyskanych wyników, co stanowi fundamentalny krok ku budowaniu zaufania społecznego do nauki.
Ścieżki Kariery Młodego Naukowca w Polsce
Uczelnie doktorskie i mobilność międzynarodowa
Ścieżka od magistrantury do samodzielnego stanowiska profesorskiego w polskim systemie nauki przeszła w ostatnich latach znaczącemu przeobrażeniu. Reforma szkolnictwa wyższego wdrożyła nowy model kształcenia doktorskiego w ramach szkół doktorskich, innovation informacje, które zapewniają stypendia niezwiązane od zatrudnienia na etacie asystenta. Dla wielu adeptów nauki oznacza to wyższą stabilność finansową we wczesnej fazie kariery, ale jednocześnie wymusza większą dyscyplinę w kwestii terminowego składania rozprawy. Presja czasu jest tu sprzężona z koniecznością publikowania w wysoko punktowanych periodykach o zasięgu międzynarodowym.
Współzawodnictwo o nieliczne etaty adiunktów i profesorów uczelni wzrasta z roku na rok. W największych ośrodkach akademickich standardem stało się już mieć zaawansowanego stażu podoktorskiego, często wykonywanego za granicą. Mobilność międzynarodowa zaprzestała być traktowana jako przywilej, a stała się niemal obowiązkowym punktem w życiorysie naukowym. Polscy stypendyści programu Marii Skłodowskiej-Curie powracają do kraju z nowymi kompetencjami i rozległą siecią kontaktów, co daje im skuteczniej aplikować o finansowanie i budować własne zespoły badawcze.
Umiejętności menedżerskie liderów zespołów
Istotnym, choć wciąż pomijanym elementem rozwoju kariery, jest nauka zarządzania zespołem. Młodzi liderzy grup badawczych nieczęsto otrzymują formalne szkolenia z zakresu przywództwa czy rozwiązywania konfliktów. Tymczasem skuteczne kierowanie laboratorium wymaga nie tylko wizji naukowej, ale także umiejętności motywowania doktorantów i postdoców. Polskie uczelnie stopniowo zaczynają dostrzegać tę lukę kompetencyjną, wprowadzając do oferty szkół doktorskich obowiązkowe moduły z zakresu kompetencji miękkich. Dzięki temu przyszłe zespoły badawcze potrafią pracować w zdrowej i efektywnej atmosferze.
Innowacje Kształtujące Polski Przemysł
Przekazywanie technologii z laboratoriów akademickich do przemysłu stanowi jeden z najbardziej fascynujących, choć wciąż niedostatecznie rozwiniętych sektorów polskiej nauki. Centra transferu technologii funkcjonujące przy największych uniwersytetach i instytutach badawczych pełnią rolę brokerów, którzy wspierają naukowcom w ochronie własności intelektualnej oraz w uzgadnianiu warunków licencji z firmami komercyjnymi. Przełomowym przykładem są osiągnięcia w dziedzinie druku 3D z materiałów biodegradowalnych, gdzie polskie startupy stosują rozwiązania opracowane na politechnikach do wytwarzania spersonalizowanych implantów medycznych.
Dziedziną, w którym polska myśl techniczna realnie dogania światową czołówkę, jest ogólna branża kosmiczna i satelitarna. Inżynierowie z Centrum Badań Kosmicznych PAN projektują instrumenty, które docierają na pokłady misji Europejskiej Agencji Kosmicznej. Ich ekspertyza o miniaturyzacji elektroniki odpornej na ekstremalne warunki promieniowania znajduje bezpośrednie przełożenie na rozwój sektora nowoczesnych usług telekomunikacyjnych i obserwacji Ziemi. Polscy specjaliści odpowiadają za kluczowe komponenty systemów łączności używanych w pojazdach autonomicznych sprawdzanych na drogach Europy.
Rozwój innowacji stymulują również konsorcja formowane w ramach inteligentnych specjalizacji regionalnych. Na Podkarpaciu rozwija się klaster lotniczy, gdzie badania nad kompozytami i aerodynamiką mają wpływ na wzrost konkurencyjności lokalnych fabryk. Z kolei na Pomorzu naukowcy ściśle współpracują z sektorem offshore, tworząc materiały odporne na korozję w https://www.zus.pl/web/biuletyn-informacji-publicznej/inne/rejestry-ewidencje-i-archiwa/informacja-o-archiwach-udostepnianych-przez-zaklad?p_p_id=liquidatedcompaniesdatabaseportlet_WAR_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_INSTANCE_qkWoX4RiKYlj&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_WAR_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_INSTANCE_qkWoX4RiKYlj_resetCur=false&_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_WAR_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_INSTANCE_qkWoX4RiKYlj_delta=15&_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_WAR_liquidatedcompaniesdatabaseportlet_INSTANCE_qkWoX4RiKYlj_cur=1018 środowisku morskim. Tego typu kooperacja przynosi wymierne korzyści obu stronom: przemysł uzyskuje dostęp do najnowszej wiedzy i unikatowej aparatury, a uczelnie mają impuls do prowadzenia badań stosowanych rozwiązujących konkretne problemy inżynierskie.
FAQ
Jakie tworzą główne źródła finansowania badań podstawowych w Polsce?
Głównym filarem krajowym jest Narodowe Centrum Nauki, które proponuje konkursy takie jak OPUS, PRELUDIUM i SONATA, skierowane badaczom na różnych etapach kariery. Finansowanie da się uzyskać także z programów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, zwłaszcza w ramach prestiżowych stypendiów START i grantów MISTRZ. Dodatkowo naukowcy są uprawnieni do składania wniosków o granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych, które są traktowane za najbardziej elitarne i zapewniają wysoki budżet na pionierskie badania fundamentalne.
Czy dla podjęcia kariery naukowej w Polsce niezbędny jest zagraniczny staż?
Posiadanie udokumentowanego zagranicznego stażu podoktorskiego nie jest formalnym wymogiem prawnym, jednak w praktyce stało się niepisanym standardem przy ubieganiu się o stanowiska w wiodących jednostkach. Komisje rekrutacyjne przywiązują dużą wagę do mobilność, ponieważ wskazuje ona na zdolność do pracy w międzynarodowym środowisku i znajomość różnych kultur akademickich. Wyjątkiem stanowią niektóre dyscypliny inżynierskie, gdzie silniejsze są powiązania z przemysłem krajowym, a doświadczenie zdobyte w sektorze badawczo-rozwojowym polskich firm bywa uznawane za równie wartościowe.
Jak skutecznie chronić własność intelektualną na polskiej uczelni?
Proces ochrony należy zainicjować od zarejestrowania wynalazku do uczelnianego centrum transferu technologii przed publicznym ujawnieniem wyników w formie publikacji czy prezentacji konferencyjnej. Eksperci z centrum wspierają w analizie potencjału komercjalizacyjnego i finansują koszty zgłoszenia patentowego w Urzędzie Patentowym RP. W przypadku oprogramowania często używa się ochronę poprzez prawa autorskie. Istotne jest przeanalizowanie z wewnętrznym regulaminem uczelni, który określa podział ewentualnych korzyści finansowych wśród twórców a instytucję.
Gdzie szukać godnych zaufania partnerów przemysłowych do badań wdrożeniowych?
Narzędziem ułatwiającą łączenie nauki z biznesem jest Sieć Badawcza Łukasiewicz, która łączy instytuty o utrwalonej pozycji i gotowości do współpracy kontraktowej. Ofertę można składać również poprzez branżowe klastry pracujące w ramach inteligentnych specjalizacji województw, takich jak Dolina Lotnicza czy Klaster Medyczny. Pomocą pomocniczym jest wyszukiwarka partnerów na stronie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, gdzie umieszczane są ogłoszenia firm szukających zespołów w stanie do rozwiązania konkretnego problemu technologicznego w ramach programów ścieżek SMART.
Jakiego rodzaju kompetencje miękkie są obecnie najmocniej poszukiwane u naukowców?
Akademiccy i przemysłowi pracodawcy coraz częściej podkreślają na zarządzanie projektami oraz kompetencję pracy w interdyscyplinarnych zespołach pracujących zdalnie jako kluczowe atuty. Bardzo ważna jest także zdolność do przystępnego komunikowania trudnych wyników zarówno decydentom bez wykształcenia technicznego, jak i opinii publicznej. W czasach cyfryzacji rośnie zapotrzebowanie na naukowców biegłych w analizie dużych zbiorów danych i badaniach bibliometrycznych oraz odpornych na stres wynikający z permanentnej ewaluacji i koniecznością pozyskiwania funduszy zewnętrznych.